Światło niebieskie HEV a gęstość barwnika plamki żółtej: Rola luteiny i zeaksantyny
W dobie powszechnej pracy przed monitorami LED i smartfonami narząd wzroku człowieka jest narażony na niespotykaną dotąd dawkę wysokoenergetycznego światła widzialnego (tzw. HEV – High Energy Visible light). Plamka żółta, stanowiąca anatomiczne centrum ostrego widzenia, dysponuje naturalnym mechanizmem ochronnym: pigmentem plamkowym.
1. Czym jest promieniowanie HEV i jak oddziałuje na nabłonek barwnikowy?
Światło o długości fali od 415 do 455 nm charakteryzuje się bardzo wysoką energią kwantową. W przeciwieństwie do promieniowania ultrafioletowego (UV), które jest w przeważającej mierze pochłaniane przez rogówkę i soczewkę oka, pasmo HEV dociera niemal bez przeszkód bezpośrednio do siatkówki.
W fotoreceptorach dochodzi wówczas do zjawiska fotoutleniania: cząsteczki tlenu przekształcają się w reaktywne formy tlenu (ROS), które uszkadzają nienasycone kwasy tłuszczowe budujące błony komórkowe pręcików i czopków.
2. Karotenoidy plamkowe: Wewnętrzny filtr przeciwsłoneczny oka
W siatkówce oka ludzkiego odkładają się wybiórczo dwa główne karotenoidy ksantofilowe:
- Luteina: dominuje w obwodowej części plamki żółtej, chroniąc pręciki i strefę okołodołkową.
- Zeaksantyna oraz mezo-zeaksantyna: gromadzą się w ścisłym centrum dołeczka (fovea centralis), gdzie gęstość czopków jest najwyższa.
Dzięki sprzężonemu układowi wiązań podwójnych w cząsteczce, barwniki te pochłaniają niebieskie pasmo światła zanim dotrze ono do wrażliwych struktur fotoreceptorowych. Wskaźnik ten w okulistyce mierzy się jako MPOD (Macular Pigment Optical Density).
Wnioski z badań AREDS 2:
Amerykańskie badania kliniczne AREDS 2 (Age-Related Eye Disease Study) wykazały, że codzienna suplementacja 10 mg luteiny i 2 mg zeaksantyny podnosi gęstość optyczną pigmentu plamkowego, zmniejsza wrażliwość na olśnienia i przyspiesza foto-regenerację po ekspozycji na jasne światło.
3. Jak zadbać o prawidłową podaż w codziennej diecie?
Organizm człowieka nie syntezuje ksantofili. Do najbogatszych źródeł pokarmowych należą:
- Świeży i duszony jarmuż (nawet 39 mg w 100g)
- Szpinak lekko podsmażony na oliwie (tłuszcz zwiększa wchłanianie karotenoidów)
- Żółtka jaj kurzych z chowu na wolnym wybiegu
- Ekstrakty standaryzowane z kwiatów aksamitki wzniesionej (Tagetes erecta)
Bibliografia naukowa:
- The Age-Related Eye Disease Study 2 (AREDS2) Research Group. JAMA. 2013;309(19):2005-2015.
- Stringham JM, Hammond BR. The Influence of Dietary Lutein and Zeaxanthin on Visual Performance. Optom Vis Sci. 2008.
- Bernstein PS, et al. Lutein, zeaxanthin, and meso-zeaxanthin: The basic and clinical science underlying carotenoid-based nutritional interventions against ocular disease. Prog Retin Eye Res. 2016.